DIALOG gabinet logopedyczny Zwoleń

vademecum

Rotacyzm

     Głoska r w mowie dziecka pojawia się zwykle najpóźniej około 5 – 6 roku życia. Jest to głoska sonorna, ustna przedniojęzykowo–dziąsłowa, twarda i dźwięczna. Jej artykulacja polega na uderzeniach koniuszka języka o wałek dziąsłowy znajdujący się za górnymi zębami. Język układa się szeroko i dotyka bokami do zębów trzonowych, wargi są lekko uchylone a podniebienie miękkie uniesione.

     Głoska r jest najczęściej zniekształcanym dźwiękiem w języku polskim. Wady wymowy występujące w jej zakresie nazywamy rotacyzmem. Podobnie jak w przypadku głosek szeregu syczącego wyróżniamy trzy jego postaci:

  • pararotacyzm czyli substytuowanie głoski r innym prawidłowo realizowanym fonemem,
  • mogirotacyzm – opuszczanie głoski r,
  • rotacyzm właściwy czyli deformacja tej głoski

Aby określić charakter deformacji należy wziąć pod uwagę:

  • obecność wibracji języka bądź jego brak,
  • obecność lub brak dźwięczności,
  • cechy indywidualne brzmienia głoski,
  • świadomość wady,
  • miejsce artykulacji niezależnie od tego czy występuje wibracja czy nie

     W zależności od miejsca realizacji głoski r wyróżnić można następujące typy rotacyzmu właściwego:

  • rotacyzm języczkowy, polega na przeniesieniu miejsca artykulacji z przedniojęzykowo-dziąsłowej na języczkową. W tym przypadku w drgania wprowadzane jest zakończenie podniebienia miękkiego (języczek);
  • rotacyzm językowy boczny, polega na niemożności przedłużenia drgań języka, przy czym artykulacja wykonana jest nieprecyzyjnie, a głoska swym brzmieniem przypomina l;
  • rotacyzm niepełny, gdzie miejsce artykulacji jest prawidłowe lecz język wykonuje tylko jedno uderzenie. Dźwięk przypomina d dziąsłowe lecz różni się od niego układem pozostałych artykulatorów;
  • rotacyzm boczny, polega na przechodzeniu powietrza pomiędzy bokiem języka a górnymi dziąsłami;
  • rotacyzm wargowy, występuje kiedy miejsce realizacji przeniesione zostaje na obie wargi;
  • rotacyzm wargowo–zębowy, wibracja powstaje pomiędzy górną lub dolną wargą i odpowiednimi siekaczami;
  • rotacyzm wargowo–językowy, artykulacja wytwarzana jest pomiędzy czubkiem języka a wargami;
  • rotacyzm międzyzębowy, pojawia się kiedy koniuszek języka wykonując drganie wsuwa się między górne i dolne zęby;
  • rotacyzm policzkowy, polega na skierowaniu strumienia powietrza w bok i wibracji jednego lub obu policzków jak również z czubka albo odpowiedniej krawędzi języka;
  • rotacyzm podniebienny, polega na zbliżeniu podniebienia miękkiego i tylnej części języka, w wyniku czego drga całe miękkie podniebienie. Dźwięk ten przypomina w brzmieniu y;
  • rotacyzm gardłowy, miejsce artykulacji przenosi się do gardła i wibracja powstaje pomiędzy nasadą języka i tylną ścianą gardła;
  • rotacyzm krtaniowy, wibracja fałd głosowych;
  • rotacyzm nosowy, występuje gdy przejście do jamy nosowej jest niedomknięte;
  • rotacyzm hiperpoprawny, polega na wydłużonej wymowie r dochodzącej do 5 – 6 wibracji.

     Przyczyną powstawania różnego rodzaju rotacyzmów może być nieprawidłowa budowa narządów mowy, tj. języka, podniebienia twardego lub wady zgryzu; niska zdolność motoryczna języka; złe wzorce mowy oraz zaburzony słuch fonematyczny.

     Deformacje te należy jak najwcześniej niwelować zanim dojdzie do utrwalenia nawyku złej wymowy.

© 2011 R.G.  Valid XHTML 1.0 Strict